Patron

Armia Krajowa (AK) była konspiracyjną organizacją wojskową, stanowiącą integralną część Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, działającą w okresie okupacji niemieckiej na obszarze państwa polskiego w granicach sprzed 1 września 1939 roku. Jej rodowód sięga powołanej 27 września 1939 roku Służby Zwycięstwu Polski, która została następnie przekształcona 13 listopada 1939 roku w Związek Walki Zbrojnej (ZWZ). Rozkazem Naczelnego Wodza Polskich Sił Zbrojnych, generała Władysława Sikorskiego, 14 lutego 1942 roku ZWZ przemianowano na Armię Krajową. AK podlegała Naczelnemu Wodzowi i Rządowi Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie. W założeniach Rządu miała być organizacją ogólnonarodową i ponadpartyjną, a jej Komendant Główny jedynym, upełnomocnionym przez Rząd dowódcą krajowej siły zbrojnej. Głównym zadaniem Armii Krajowej było prowadzenie walki o odzyskanie niepodległości poprzez organizowanie i prowadzenie samoobrony, a także przygotowanie armii podziemnej na okres powstania, które miało wybuchnąć na ziemiach polskich w momencie militarnego załamania Niemiec.

                                                   

Struktura Armii Krajowej

• NACZELNY WÓDZ POLSKICH SIŁ ZBROJNYCH
• KOMENDANT GŁÓWNY
• KOMENDA GŁÓWNA (w jej skład wchodziły oddziały)
• Oddział I - Organizacyjny Oddział II - Informacyjno-Wywiadowczy
• Oddział III - Operacyjno-Szkoleniowy
• Oddział IV - Kwatermistrzostwa
• Oddział V - Łączności Operacyjnej
• Oddział VI - Biura Informacji i Propagandy
• Oddział VII - Finansów i Kontroli

Od momentu powstania Armia Krajowa była organizacją masową, stale zwiększającą swoje szeregi zarówno poprzez werbunek ochotników, jak i kontynuując akcję scaleniową, zapoczątkowaną przez Związek Walki Zbrojnej. W latach 1940-1944 do AK przystąpiły liczne organizacje, w tym m.in.: Tajna Armia Polska, Polska Organizacja Zbrojna "Znak", Gwardia Ludowa, PPS-WRN, Konfederacja Zbrojna, Socjalistyczna Organizacja Bojowa, Polski Związek Wolności, a także częściowo Narodowa Organizacja Wojskowa, Bataliony Chłopskie i Narodowe Siły Zbrojne.
   Przygotowaniem i wykonaniem akcji sabotażowo-dywersyjnych oraz specjalnych zajmowały się autonomiczne piony wydzielone z Komendy Głównej AK: Związek Odwetu, ,,Wachlarz" i Kierownictwo Dywersji. Działały one pod nadzorem Kierownictwa Walki Konspiracyjnej, a następnie Kierownictwa Walki Podziemnej. Do innych form walki bieżącej należały: szeroko zakrojona akcja propagandowa wśród społeczeństwa polskiego, w tym wydawanie prasy podziemnej, jak na przykład "Biuletyn Informacyjny", szerzenie dezinformacji wśród Niemców oraz wywiad wojskowy. Największym osiągnięciem tego ostatniego było przejęcie i przekazanie do Anglii w sierpniu 1943 roku informacji o niemieckich pracach nad pociskiem V-1.

Pierwsze oddziały partyzanckie Armii Krajowej rozpoczęły walki z Niemcami w obronie Zamojszczyzny na przełomie lat 1942 i 1943. Na początku 1944 roku działały już 54 oddziały, obecne praktycznie we wszystkich okręgach. Liczebność poszczególnych oddziałów znacznie wzrosła po wprowadzeniu w życie planu ,,Burza". Utworzone wówczas duże jednostki AK prowadziły walki z Niemcami, a na terenach wschodnich również z oddziałami NKWD. Kulminacją wysiłku zbrojnego AK było Powstanie Warszawskie.

Po klęsce powstania jednostki AK na terenach zajętych przez Armię Czerwoną zostały zdemobilizowane. 19 stycznia 1945 roku Komendant Główny, generał Leopold Okulicki, wydał rozkaz o rozwiązaniu Armii Krajowej. Straty AK wyniosły około 100 tysięcy poległych i zamordowanych żołnierzy. Około 50 tysięcy zostało wywiezionych do ZSRR i uwięzionych w Riazaniu, Borowiczach, Ostaszkowie oraz wielu innych miejscach. Do moskiewskiego więzienia trafił m.in. generał Okulicki, osądzony w tzw. ,,procesie szesnastu".

Wobec represji radzieckich i polskich służb bezpieczeństwa nie wszystkie oddziały podporządkowały się rozkazowi o demobilizacji. Powstały nowe organizacje konspiracyjne, takie jak Ruch Oporu Armii Krajowej (ROAK) czy Zrzeszenie ,,Wolność i Niezawisłość" (WiN). Żołnierze AK byli prześladowani przez władze komunistyczne, zwłaszcza w okresie stalinizmu. Wielu z nich skazano na karę śmierci (np. gen. Augusta Emila Fieldorfa ,,Nila") lub na wieloletnie więzienie.

Kolejni dowódcy AK.

do 30 maja 1943 Stefan Paweł ROWECKI "Grot" (1895-1944)
do 2 października 1944 Tadeusz KOMOROWSKI "Bór" (1895-1966)
do 19 stycznia 1945 Leopold OKULICKI "Niedźwiadek" (1898-1946)

Armia Krajowa w Szynwałdzie

W naszej miejscowości działalność konspiracyjna była prowadzona już od wiosny 1941 roku. Powołano do życia pluton „Szymek” pod dowództwem Kazimierza Smolenia posługującego się pseudonimem „Sęp”. W skład plutonu wchodziły trzy drużyny, którymi dowodzili: Władysław Smoleń – ps. „Sowa”, Józef Kantor – ps. „Karo” oraz Stanisław Micek – ps. „Mika”.

Liczba zaprzysiężonych żołnierzy sięgała blisko osiemdziesięciu.
W Szynwałdzie nie prowadzono akcji zbrojnych (zaczepnych), lecz skupiono się na działalności szkoleniowej i zwiadowczej. Głównym celem było przygotowanie żołnierzy do ogólnonarodowego powstania przeciwko okupantowi.

Pod koniec lipca 1944 roku nastąpiło „wyjście” żołnierzy do lasu. W tym czasie partyzanci przeprowadzili zbrojną akcję na dwór w pobliskiej miejscowości Machowa.

Niestety, w wyniku hitlerowskich represji po tej akcji, na terenie wsi rozstrzelano (po wcześniejszych torturach) Jana Kuska i Stanisława Kopacza. W miejscu egzekucji stoi obecnie pomnik ku czci wszystkich, którzy zginęli za Ojczyznę w okresie II wojny światowej.